Osnovna ideja iz koje je ponikao metrički sistem, odnosno sistem jedinica zasnovan na metru i kilogramu,  nastala je za vrijeme Francuske buržoaske revolucije kada su, od platine, napravljena prva dva referentna etalona – za metar i kilogram. Ta dva etalona smještena su u Francuskom narodnom  arhivu u Parizu 1799. godine i  kasnije su postali poznati pod nazivima arhivski metar i arhivski kilogram.

Prema preporuci Francuske narodne skupštine, Francuska  akademija  nauka je zatim  izradila novi sistem jedinica koji bi trebalo da se upotrebljava u cijelom svijetu.

Kako bi se izbjegla raznolikost u upotrebi mjernih jedinica, 1875. godine predstavnici 17 država sastali su se u Parizu na diplomatskoj konferenciji o metru. Tada je  potpisan ugovor nazvan „Metarska konvencija“. Dakle, potisivanje „Metarske konvencije“ predstavljalo je početak formalne međunarodne saradnje u metrologiji sa ciljem obezbjeđenja jedinstvenog sistema mjernih jedinica u svijetu. Tada je osnovan Međunarodni biro za tegove i mjere  (BIPM) sa sjedištem u Parizu kojim upravlja Međunarodni komitet  za tegove i mjere (CIPM) i kojeg  imenuje Generalna konferencija za tegove i mjere  (CGPM), sastavljena od predstavnika svih zemalja potpisnica „Metarske konvencije“.

Države članice Metarske konvencije 1946. godine prihvatile su MKSA sistem (metarkilogramsekundaamper). MKSA sistem proširen je 1954. godine uključivanjem kelvina i kandele kao osnovnih jedinica za termodinamičku temperaturu i jačinu svjetlosti. Naziv Međunarodni sistem jedinica – SI (le Systeme International d’Unités) usvojen  je 1960. godine na 11. Generalnoj konferenciji za tegove i mjere (CGPM – Conférence Générale des Poids et Mesures). Ta verzija Međunarodnog sistema jedinica upotpunjena je i nakon 14. sjednice Generalne konferencije za tegove i mjere 1971. godine kada je, kao osnovna jedinica za količinu supstance, izabran mol.  Od tada Međunarodni sistem jedinica čine: kilogram, metar, sekunda, amper, kelvin, kandela i mol. 

Konvertor jedinica

Unit Converter

  1. Basic
  2. Default
From:
=
To:

 “Međunarodni sistem jedinica – SI, je koherentni sistem jedinica koji je usvojila i preporučila Generalna konferencija za tegove i mjere (CGPM).“

Osnovne jedinice SI

Crna Gora i Metarska konvencija

Zavod za metrologiju postao je pridruženi član Generalne konferencije za tegove i mjere 1. avgusta 2011. godine. Kao rezultat dugogodišnjeg članstva i ostvarenih rezultata, Generalna konferencija za tegove i mjere (CGPM) je preispitala  status Zavoda, nakon čega je direktor Međunarodnog biroa za tegove i mjere (BIPM) dr Martin Milton, 21. decembra 2016. godine uputio direktorici Zavoda za metrologiju pismo ohrabrenja i poziv za punopravno članstvo u BIPM-u i pristupanje Metarskoj konvenciji.

Nakon usvajanja Zakona o potvrđivanju Metarske konvencije 29. decembra 2017. godine, Crna Gora i Zavod za metrologiju, kao nacionalni metrološki institut,  dobili su 24. januara 2018. punopravno članstvo u Međunarodnom birou za tegove i mjere (BIPM).

Crna Gora pristupanjem BIPM-u postala je 59 država sa punopravnim članstvom u toj organizaciji i učestvovaće u donošenju odluka na najvišem svjetskom nivou u oblasti metrologije. Dobijanjem tog statusa, Crna Gora, odnosno Zavod za metrologiju, moći će da primjenjuje pravo učešća i glasa na sastancima Generalne konferencije za tegove i mjere (CGPM), pravo ostvarivanja međunarodno prepoznate metrološke sljedivosti kroz usluge kalibracije koje  pruža BIPM, bez dodatnih troškova i mogućnost učešća u međunarodnim poređenjima državnih etalona.

Redefinicija Međunarodnog sistema jedinica SI

Na zasijedanju Međunarodnog komiteta za tegove i mjere (CIPM) održanom 20. oktobra 2017. godine, usvojena je rezolucija kojom se preporučuje redefinicija četiri osnovne jedinice Međunarodnog sistema jedinica (SI) – kilograma, amperakelvina i mola. Usvojene preporuke razmatrane su na Generalnoj konferenciji za tegove i mjere (CGPM), zaduženoj za praćenje Međunarodnog sistema jedinica, u cilju postizanja konačnog dogovora na svjetskom nivou, u novembru 2018. godine. Promjene definicija stupiće  na snagu 20. maja 2019. godine, na dan obilježavanja Svjetskog dana metrologije.

U izmijenjenom Međunarodnom sistemu jedinica, kilogram, amper, kelvin i mol redefinisani su preko konstanti. Naime, nove definicije zasnovane su na fiksnim brojčanim vrijednostima sljedećih konstanti:

  • Plankove konstante (h),
  • Elementarnog naelektrisanja (e),
  • Bolcmanove konstante (k) i
  • Avogadrove konstante (NA).

Preostale tri osnovne jedinice – metar, sekunda i kandela, već su definisane na osnovu konstanti. Rezultat ove promjene je i jednostavnija definicija cjelokupnog SI i napuštanje definicije posljednje jedinice koja se zasniva na materijalnom artefaktu – međunarodnom prototipu kilograma.

Nakon redefinicije, Međunarodni sitem jedinica je sistem u kojem je:

  • Osnovno stanje hiperfinog nivoa frekvencije atoma cezijuma 133 ΔνCs tačno 9 192 631 770 herca;
  • Brzina svjetlosti u vakuumu c tačno 299 792 458 metara u sekundi;
  • Plankova konstanta h tačno 6.626 070 15 × 10-34 džul sekundi;
  • Elementarno naelektrisanje e tačno 1.602 176 634 × 10-19 kulona;
  • Bolcmanova konstanta k tačno 1.380 649 × 10-23 džula po kelvinu;
  • Avogadrova konstanta NA tačno 6.022 140 76 × 1023 recipročnog mola;
  • Svjetlosna efikasnost Kcd monohromatskog zračenja frekvencije 540 × 1012 Hz tačno 683 lumena po vatu.

Zašto redefinisati kilogram?

Od 20. maja 2019. godine kilogram više neće biti definisan u odnosu na artefakt koji se čuva u Međunarodnom birou za tegove i mjere (BIPM) u Parizu. Umjesto toga biće definisan na osnovu fiksne vrijednosti Plankove konstante koja je određena kao rezultat  mjerenja dobijenih Kibl vagom i putem silicijumske sfere.

Postavlja se pitanje zbog čega je potrebno promjeniti definiciju jedne od osnovnih jedinica Međunarodnog sistema (SI) – kilograma?

O čemu je riječ može se saznati kratkim osvrtom na istorijski razvoj etalona kilograma.

Na predlog Francuske Akademije nauke, 1793. godine Komisija za tegove i mjere definisala je osnovnu jedinicu mase, kao masu kubnog decimetra destilovane vode rastopljene na 0 °C. Ta jedinici dobila je naziv  GRAVE (lat. gravitas=masa).

Nakon Francuske buržuaske revolucije 1799. godine naziv  ua osnovnu jedinicu za mjerenje mase  GRAVE promjenjen je u KILOgram, što je u osnovi 1000 grama. Shodno tome, kilogram je jedina osnovna jedinica SI sistema koja ima prefiks – KILO.

S obzirom na to da kubni decimetar destilovane vode fizički nije bio pogodan da se koristi kao etalon za masu, 1799. godine kreiran je i napravljen  cilindar od čiste platine čija je masa bila jednaka  jednom litru vode. Taj platinumski cilindar proglašen je Arhivskih kilogramom.

Arhivski kilogram

Arhivski kilogram je 1889. poboljšan, tačnije izrađen je novi, napravljen od platine i iridijuma i kao takav postao je Internacionalni prototip kilograma (IPK) poznat i kao Le Grand K ili Veliko K.

Internacionalni prototip kilograma (IPK)

Internacionalni prototip kilograma (IPK) čuva se ispod tri staklena zvona u strogo kontrolisanom trezoru u Međunarodnom birou za tegove i mjere (BIPM) u Parizu. Urađeno je i 40 kopija Internacionalnog prototipa kilograma, od kojih se šest čuva takođe u BIPM-a, a preostale 34 podjeljene su državama kao nacionalni prototipi, odnosno etaloni.

Kada i zašto nastaje problem sa kilogramom?

Internacionalni prototip kilograma (IPK) i njegovih „šest sestara“ 1948. godine okupljeni su kako bi se obavila njihova provjera. Iako su napravljeni od istog materijala (platine i iridijuma) i čuvani pod identičnim uslovima njihova masa se razlikovala. Slična nepodudaranja zabilježena su i prilikom provjera 1988. i 1992. kada su razlike u masi iznosile oko 50 mikrograma (50 μg).

Dakle, masa etalona kilograma je nestabilna i mijenja svoju vrijednost. Taj problem naučnici su prevazišli uvođenjem dvije metode:

  1. Putem silicijumske sfere za određivanje Avagadrovog broja (NA).
  2. Korišćenjem Kibl vage za određivanje Plankove konstante ( h).