Aktivnosti

U Laboratoriji za vrijeme i frekvenciju realizuju se poslovi koji se odnose na:

  • ostvarivanje, čuvanje, održavanje i usavršavanje državnog etalona vremena (frekvencije);
  • obezbjeđivanje metrološke sljedivosti u oblasti vremena i frekvencije u Crnoj Gori prenosom jedinice vremena (frekvencije) s državnog etalona na sekundarne i radne etalone vremena (frekvencije);
  • razvoj mjernih metoda za prenošenje jedinice vremena;
  • kalibraciju etalona/mjerila vremena (frekvencije);
  • ostvarivanje nacionalne vremenske skale i njenu distribuciju;
  • učešće u izračunavanju TAI (Temps Atomique International) i UTC (Universal Time Coordinated) vremenske skale;
  • učešće u međulaboratorijskim poređenjima;
  • utvrđivanje propisanih tehničkih i metroloških zahtjeva za određivanje tipa mjerila za mjerila vremena (frekvencije);
  • ovjeravanje mjerila vremena (frekvencije).

Državni etalon

Državni etalon vremena i frekvencije predstavlja komercijalni cezijumski oscilator, čija je frekvencija tako podijeljena da na svom izlazu generiše 1 impuls/sekunda – 1 PPS (Pulse Per Second). Period izlaznih impulsa predstavlja realizaciju vremenskog intervala od 1 s. Oscilator na svom izlazu generiše i frekvenciju čija je vrijednost 10 MHz. Cezijumski časovnik je proizvođača Gillam-Fei, tip 3230. Osnovne karakteristike cezjumskog časovnika su:

  • tačnost: ±6·10-13;
  • stabilnost: ≤1·10-13 za 5-dnevni period.

Cezijumski časovnik, kao etalon jedinice vremena i frekvencije ostvaren po definiciji, u kombinaciji sa sistemom za vremenski transfer, predstavlja i izvor vremenske skale sljediv do UTC skale. Izlaz iz cezijumskog časovnika od 10 MHz povezan je na ulaz sistema za vremenski transfer tipa TTS-5, proizvođača PIKTIME Systems. TTS-5 ima 1PPS izlaz koji je definisan kao UTC(MBM) i predstavlja izvor nacionalne vremenske skale.

Kalibracija etalona

Akreditovano područje:

  • mjerenje frekvencije u opsegu od 1 mHz do 350 MHz;
  • mjerenje vremenskog intervala u opsegu od 1 ns do 100 000 s;
  • kalibracija frekvencmetara;
  • kalibracija štoperica;
  • kalibracija etalona vremena.

Opseg akreditacije Laboratorije za vrijeme i frekvenciju

Ovjeravanje mjerila

U Laboratoriji za vrijeme i frekvenciju se sprovodi postupak pregleda mjerila vremena i frekvencije da bi se utvrdila ispunjenost propisanih metroloških zahtjeva u cilju ovjeravanja:

  • osnovnih časovnika u sklopu telefonskih centrala;
  • mjerila za kontrolu brzine vozila u pokretu.

Odobrenje tipa mjerila

U cilju provjere ispunjenosti propisanih tehničkih i metroloških zahtjeva za određivanje tipa mjerila, Laboratorija za vrijeme i frekvenciju sprovodi postupak ispitivanja tipa sljedećih mjerila iz oblasti mjerenja vremena i frekvencije u skladu sa Uredbom o zakonskim mjerilima za koje je obavezno ovjeravanje, odnosno odobrenje tipa mjerila („Sl. list CG”, br. 81/09):

  • osnovnih časovnika u sklopu telefonskih centrala;
  • mjerila za kontrolu brzine vozila u pokretu.

Šema sledljivosti

Laboratorija za vrijeme i frekvenciju ostvaruje sljedivost preko nacionalnog etalona za vrijeme i frekvenciju, cezijumskog časovnika. Primjenom GPS metode istovremenog posmatranja obezbjeđuje se uspostavljanje sljedivosti etalona za vrijeme i frekvenciju, odnosno rezultata mjerenja do SI sistema. Ova metoda se primjenjuje za izračunavanje relativnog odstupanja frekvencije cezijumskog časovnika u odnosu na frekvenciju referentne laboratorije kao i za izračunavanje stabilnosti cezijumskog časovnika.

Kontakt

Rukovodilac laboratorije:
Goran Vukoslavović, dipl. ing.
tel: +382 20 601 360
+382 20 601 361
fax: +382 20 634 651
e-mail: goran.vukoslavovic@metrologija.gov.me

Zamjenik rukovodioca laboratorije:
Milan Perović, Spec. App.
tel: +382 20 601 360
+382 20 601 361
fax: +382 20 634 651
e-mail: milan.perovic@metrologija.gov.me