Aktivnosti

U Laboratoriji za vrijeme i frekvenciju realizuju se poslovi koji se odnose na:

  • ostvarivanje, čuvanje, održavanje i usavršavanje državnog etalona vremena (frekvencije);
  • obezbjeđivanje metrološke sljedivosti u oblasti vremena i frekvencije u Crnoj Gori prenosom jedinice vremena (frekvencije) s državnog etalona na sekundarne i radne etalone vremena (frekvencije);
  • razvoj mjernih metoda za prenošenje jedinice vremena;
  • kalibraciju etalona/mjerila vremena (frekvencije);
  • ostvarivanje nacionalne vremenske skale i njenu distribuciju;
  • učešće u izračunavanju TAI (Temps Atomique International) i UTC (Universal Time Coordinated) vremenske skale;
  • učešće u međulaboratorijskim poređenjima;
  • utvrđivanje propisanih tehničkih i metroloških zahtjeva za određivanje tipa mjerila za mjerila vremena (frekvencije);
  • ovjeravanje mjerila vremena (frekvencije).

Državni etalon

Državni etalon vremena i frekvencije u toku 2019. godine je predstavljao komercijalni rubidijumski časovnik, proizvođača Gillam-Fei, tip SQMP. Njime se ostvarivala metrološka sljedivost na sekundarnom nivou pri čemu je njegova kalibracija obavljena u slovenačkom SIQ-u. Period izlaznih impulsa iz oscilatora predstavlja realizaciju vremenskog intervala od 1 s. Oscilator na svom izlazu generiše i frekvenciju čija je vrijednost 5 MHz ili 10 MHz. Osnovne karakteristike rubidijumskog časovnika su:

  • tačnost reda 10-10;
  • stabilnost ± 5·10-11 za period od mjesec dana.

Nabavkom novog cezijumskog časovnika (proizvođač Microsemi Corporation, model 5071A) krajem 2019. godine, ostvaren je prvi uslov za ponovno učešće Zavoda za metrologiju u određivanju UTC. Osnovne karakteristike cezijumskog časovnika tipa Microsemi 5071A su:

  • tačnost ± 1 x 10-12;
  • stabilnost ≤ 1.2 x 10-11, vrijeme usrednjavanja od 1s;
  • dugoročna stabilnost ≤ 5.0 x 10-14, petodnevno usrednjavanje.

Nakon podešavanja parametara i uspostavljanja linka sa BIPM-om, u prvom tromjesječju 2020. godine očekuje se ponovno ostvarivanje „crnogorske sekunde“, odnosno ponovno učešće u određivanju UTC. Primjenom GPS metode istovremenog posmatranja obezbijediće se uspostavljanje sljedivosti etalona za vrijeme i frekvenciju, odnosno rezultata mjerenja do SI sistema. Ova metoda se primjenjuje za izračunavanje relativnog odstupanja frekvencije cezijumskog časovnika u odnosu na frekvenciju referentne laboratorije, kao i za izračunavanje stabilnosti cezijumskog časovnika. Samim tim ovaj časovnik bi preuzeo ulogu državnog etalona vremena i frekvencije u Crnoj Gori i bio bi nosilac sljedivosti u oblasti mjerenja vremena i frekvencije u našoj državi.

Šema sljedivosti

Sljedivost u Laboratoriji za vrijeme i frekvenciju se u toku 2019. godine obezbjeđivala uz pomoć rubidijumskog časovnika i to na sekundarnom nivou.

Kalibracija etalona

Akreditovano područje:

Laboratorija za vrijeme i frekvenciju je akreditovana za izvođenje sljedećih mjerenja i kalibracija:

  • mjerenje frekvencije u opsegu od 1 mHz do 350 MHz;
  • mjerenje vremenskog intervala u opsegu od 1 ns do 100 000 s;
  • kalibracija frekvencmetara;
  • kalibracija štoperica;
  • kalibracija etalona vremena.

Opseg akreditacije Laboratorije za vrijeme i frekvenciju

Ovjeravanje mjerila

U Laboratoriji za vrijeme i frekvenciju se sprovodi postupak pregleda mjerila vremena i frekvencije da bi se utvrdila ispunjenost propisanih metroloških zahtjeva u cilju ovjeravanja:

  • osnovnih časovnika u sklopu telefonskih centrala;
  • mjerila za kontrolu brzine vozila u pokretu.

Odobrenje tipa mjerila

U cilju provjere ispunjenosti propisanih tehničkih i metroloških zahtjeva za određivanje tipa mjerila, Laboratorija za vrijeme i frekvenciju sprovodi postupak ispitivanja tipa sljedećih mjerila iz oblasti mjerenja vremena i frekvencije u skladu sa Uredbom o zakonskim mjerilima za koje je obavezno ovjeravanje, odnosno odobrenje tipa mjerila („Sl. list CG”, br. 81/09):

  • osnovnih časovnika u sklopu telefonskih centrala;
  • mjerila za kontrolu brzine vozila u pokretu.

Kontakt

Rukovodilac laboratorije:

Goran Vukoslavović, dipl. ing.
tel: +382 20 601 360
+382 20 601 361
fax: +382 20 634 651
e-mail: goran.vukoslavovic@metrologija.gov.me

Zamjenik rukovodioca laboratorije:

Milan Perović, Spec. App.
tel: +382 20 601 360
+382 20 601 361
fax: +382 20 634 651
e-mail: milan.perovic@metrologija.gov.me