EnglishU Skopju je u periodu od 30. juna do 02. jula 2026. godine održana radionica Jačanje nacionalnih kapaciteta zemalja WB za pristup jedinstvenom tržištu Evropske unije. Radionica je obuhvatila analizu postojećeg nivoa razvijenosti sistema infrastrukture kvaliteta u šest ekonomija Zapadnog Balkana. Delegaciju Crne Gore činili su predstavnici četiri institucije infrastrukture kvaliteta – metrologije, standardizacije, akreditacije i tržišnog nadzora. Zavod za metrologiju su predstavljali direktorica MSc Gordana Bajić i pomoćnik direktorice Tomo Božović.
Na osnovu analize i sprovedenog upitnika zaključeno je da se sve ekonomije regiona suočavaju sa sličnim izazovima, prije svega visokim stepenom zavisnosti od budžetskog finansiranja i EU fondova, kao i različitim nivoom institucionalne koordinacije. Centralna tema radionice bila je uloga infrastrukture kvaliteta u ispunjavanju tehničkih zahtjeva za pristup Jedinstvenom tržištu Evropske unije.
Predstavljen je Novi zakonodavni okvir Evropske unije (NLF), koji predstavlja skup pravila koja uvode module ocjenjivanja usaglašenosti – od samodeklarisanja za proizvode niskog rizika, do rigorozne kontrole za proizvode sa visokim rizicima. Najavljeni su novi regulatorni zahtjevi koji se odnose na vještačku inteligenciju i digitalni pasoš za proizvode. Posebno je naglašena važnost metrološke sljedivosti, pouzdanih mjerenja, kompetentnosti laboratorija i međunarodnog priznavanja rezultata ispitivanja i kalibracije, kao preduslova za slobodno kretanje proizvoda na evropskom tržištu.
Kroz primjenu CALIDENA metodologije analizirani su lanci vrijednosti u mašinskoj i drvnoj industriji, pri čemu je potvrđeno da nedostatak odgovarajućih ispitnih kapaciteta, akreditovanih metoda i specijalizovanih laboratorija predstavlja jedno od ključnih ograničenja za konkurentnost izvoznika. Takvi nedostaci dovode do potrebe za ispitivanjima u inostranstvu, povećanja troškova i produženja rokova plasmana proizvoda na tržište EU.
Tokom Akademije predstavljeni su i međunarodno priznati alati za procjenu razvijenosti infrastrukture kvaliteta, uključujući Globalni indeks infrastrukture kvaliteta (GQII) i Rapid Diagnostic Tool (RDT), koji omogućavaju objektivnu procjenu kapaciteta nacionalnog sistema, identifikaciju kritičnih tačaka i definisanje prioriteta za njegovo unapređenje. Primjenom GQII alata na zemlje WB jasno je istaknuto da se Metrologija u Crnoj Gori nalazi na naprednom nivou (što potvrđuje i visoko 66. mjesto na globalnoj GQII listi prikazano u GQII 2025 – Quality Infrastructure World Overview with 185 economies (https://www.mesopartner.com/gqii). U pitanju su zvanični podaci koji su javno dostupni, a korišćeni su kao pouzdan izvor podataka u projektima finansiranim od Svjetske banke za procjenu uticaja ulaganja u QI putem kredita.
Primjenom metodologije Estuarijskog mapiranja identifikovane su prioritetne aktivnosti usmjerene na unapređenje sistema infrastrukture kvaliteta, uključujući razvoj laboratorijskih i metroloških kapaciteta, ciljano proširenje obima akreditacije, jačanje regionalne saradnje, efikasniju koordinaciju institucija i sistemsko usklađivanje sa regulatornim okvirom Evropske unije kako bi se privredi obezbijedili pouzdani tehnički preduslovi za konkurentan pristup jedinstvenom evropskom tržištu.
Radionica su sproveli na veoma stručan i zanimljiv način predstavnici GIZ-a, zatim eksperti Dr. Ulrich Harmes- Liedtke i Christian Schoen (Mesopartner), koji su ukazali na stalnu potrebu preispitivanja potreba privrednih subjekata posebno malih i srednjih preduzeća i kontinuirano jačanje institucija infrastrukture kvaliteta uz sveobuhvatnu podršku i koordinaciju regulatornog tijela.
